#Mật rỉ đường là gì? Phương pháp sản xuất và ứng dụng mật rỉ đường

27-08-2022

Mía là loại cây trồng quen thuộc với nhiều người và là thành phần chính trong quá trình sản xuất nên các thương phẩm đường cũng như các lĩnh vực công nghiệp khác, mang lại giá trị kinh tế lớn. Vậy mật rỉ đường là gì, quá trình chế biến mía thành mật rỉ đường và ứng dụng trong đời sống của hợp chất này. Cùng Vinatank tìm hiểu ở bài viết ngay sau đây nhé.    

Mật rỉ đường

Mật rỉ đường là gì

Mật rỉ đường (hay còn được gọi là mật rỉ, mật mía, rỉ mật, mật đường,...) có tên tiếng anh Molasses. Đây là một chất lỏng sánh đặc màu nâu đen, được tạo ra từ quá trình rút đường bằng cách cô đặc và kết tinh mía hoặc củ cải đường.

Mật rỉ đường chính là phụ phẩm cuối cùng sinh ra trong giai đoạn sản xuất đường mía. Thông thường, cứ 100 tấn mía dùng để ép đường sẽ cho ra thành phẩm từ 3 đến 4 tấn mật đường nguyên chất. Mật rỉ đường chất lượng nhất là loại mật có độ nguyên chất cao, đồng nhất và có khả năng hòa tan tốt trong nước.    

Cách sản xuất mật rỉ đường

Hiện nay, mật rỉ đường thường được sản xuất từ mía, củ cải hoặc arob, nho, chà là hay lựu. Tuy nhiên, tại thị trường Việt Nam, phần lớn sản lượng phụ phẩm rỉ đường sản xuất từ mía vẫn phổ biến hơn, chiếm khoảng 75%.

Quy trình sản xuất mật rỉ đường gồm các giai đoạn cơ bản sau đây:

- Khi tới giai đoạn thu hoạch, mía sẽ được cắt bỏ lá, chỉ giữ lại phần thân, rửa sạch rồi đem đi nghiền hoặc cắt nhỏ để ép lấy nước.

- Thành phẩm thu được là nước mía sẽ đun sôi đến khi cô đặc đến khi xuất hiện các tinh thể đường.

- Các tinh thể đường chính là đường mía thành phẩm sẽ được tách riêng ra khỏi hỗn hợp. Phần mật mía còn lại tiếp tục cô đặc.

- Sau khoảng 3 lần cô đặc, hỗn hợp không tạo thêm tinh thể đường nữa, lúc này, chất lỏng còn lại có màu nâu đen đặc quánh chính là mật rỉ đường. Số lượng rỉ đường thu được cực kỳ ít, chỉ chiếm từ 3 đến 4% tổng số lượng mía tươi ban đầu. Màu sắc của mật rỉ đường thường có sự khác biệt sau mỗi lần cô đặc vì phải phụ thuộc rất nhiều yếu tố từ nguồn nguyên liệu đến môi trường chế biến,...

Mật rỉ đường

Thành phần của mật rỉ đường

Thực ra, để xác định chính xác thành phần của mật rỉ đường cần phải phụ thuộc và xem xét rất nhiều yếu tố từ giống mía, môi trường, thời tiết, thổ nhưỡng, giai đoạn thu hoạch,... cũng như quy trình sản xuất của từng nhà máy. Chính vì vậy, thành phần dinh dưỡng, mùi vị, màu sắc, độ nhớt của các loại rỉ đường có khả năng bị thay đổi một cách đáng kể. Tuy nhiên, sự khác biệt này sẽ không làm thay đổi mùi vị đặc trưng cũng như công dụng của mật. Theo đó, thành phần chính của mật rỉ đường vẫn gồm 3 phần chính là đường, chất hữu cơ không đường và chất khoáng.  

- Thành phần đường: Vì là phụ phẩm được tạo ra bằng cách rút đường từ nước mía ép nên thành phần chính của rỉ mật sẽ là đường đôi và đường đơn, gọi chung là gluxit hoà tan. Trong đó, thành phần chủ yếu chính là sucrose, với số ít glucose và fructose.

- Thành phần chất hữu cơ không đường: đây là chất quyết định trạng thái vật lý của mật rỉ đường, cụ thể là độ nhớt dính, chủ yếu là các loại gluxit như tinh bột, các hợp chất chứa N và các axit hữu cơ.

- Thành phần chất khoáng: Mật rỉ đường là chất chứa hàm lượng chất khoáng tự nhiên lớn như Na, K, Mg, S cùng các nguyên tố vi lượng khác như Cu, Zn, Fe, Mn.      

Mật rỉ đường có công dụng gì

Từ thế kỷ 19, mật rỉ đường đã được đưa vào sử dụng trong công nghiệp, nông nghiệp, chăn nuôi, thủy sản, nhờ thành phần chứa nhiều khoáng chất có lợi, mang lại giá trị kinh tế lớn cho con người. Cụ thể:

Mật rỉ đường ứng dụng trong nông nghiệp

Nhờ thành phần chứa hàm lượng chất khoáng lớn nên mật rỉ đường mang đến nhiều giá trị sử dụng cho ngành nông nghiệp:

- Rỉ đường sẽ thúc đẩy sự phát triển của vi sinh vật, gia tăng hàm lượng dinh dưỡng cho cây trồng.

- Bổ sung mật rỉ đường vào đất trồng giúp tăng hoạt tính sinh học, tạo ra môi trường màu mỡ, thúc đẩy quá trình hấp thu các hoạt chất và sự phát triển của cây trồng. Tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất canh tác.

- Cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng qua phương pháp thủy canh.

- Thành phần trong quá trình làm enzym sinh học GE, làm phân chuối trứng sữa,...

Mật rỉ đường ứng dụng trong công nghiệp

Bên cạnh lĩnh vực nông nghiệp, mật rỉ đường còn có sự đóng góp không nhỏ đối với ngành công nghiệp nước ta. Một trong số đó có thể kể đến:

- Nguồn cacbon ổn định cung cấp cho một số ngành công nghiệp nhất định.

- Sau khi được tẩy trắng bằng MgCl2 sẽ tạo thành chất tạo băng.

- Nguyên liệu sản xuất cồn etylic, dùng làm nhiên liệu cho động cơ.

- Tạo thành hỗn hợp với keo sử dụng trong ngành in ấn.  

- Trong ngành xây dựng, khi rỉ đường bị phân hóa thành CO2 kết hợp với vữa, cát sẽ tạo ra liên kết bền chặt hơn.

- Giúp cho quá trình xử lý nước thải bằng phương pháp sinh học hiệu quả, trơn tru và tiết kiệm hơn.

- Nuôi vi sinh vật trong xử lý rác thải.

Mật rỉ đường

Mật rỉ đường ứng dụng trong chăn nuôi, thủy - hải sản

Chăn nuôi, thủy - hải sản cũng là lĩnh vực ứng dụng mật rỉ đường rất nhiều. Đây là chất mang đến nguồn dinh dưỡng dồi dào cho vật nuôi, đồng thời có khả năng cải thiện môi trường sống cho chúng.

- Mật rỉ đường có khả năng lên men để sản xuất ra một số sản phẩm như nấm men, axit amin hay axit citric.

- Chất phụ gia trộn vào thức ăn chăn nuôi nhằm kích thích vị giác của vật nuôi.

- Kiểm soát và cân bằng amoniac, PH trong các ao nuôi tôm, đảm bảo chúng có môi trường tốt để phát triển khỏe mạnh.

- Làm mồi câu cá.

Mật rỉ đường ứng dụng trong đời sống

Trong đời sống sinh hoạt, mật rỉ đường thường được dùng để sản xuất và lên men các loại rượu rum hay các loại bia có màu sắc tối trầm. Bên cạnh đó, nó còn dùng để tạo hương cho thuốc lá hay là nguyên liệu để sản xuất nên bột ngọt hay các loại men thực phẩm khác.  

Cách bảo quản mật rỉ đường

Cùng với khả năng linh hoạt ứng dụng trong nhiều lĩnh vực cũng như giá thành phải chăng, mật rỉ đường chính là sản phẩm được nhiều người tin dùng nhất. Để đảm bảo chất lượng và giữ nguyên thành phần có lợi trong rỉ đường, chúng ta cần phải có các phương pháp bảo quản phù hợp.

- Mật rỉ đường có khả năng tan tốt trong nước nên cần phải được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nơi có độ ẩm cao.

- Chất này có chứa thành phần chính là đường đôi và đường đơn nên mật rỉ đường rất dễ bị lên men. Do đó, cần xử lý thật kỹ khi mật đã bị lên men để đảm bảo hiệu quả trong quá trình sử dụng.

- Trước khi thực hiện lên men, cần phải pha loãng rỉ mật đến nồng độ tiêu chuẩn nhằm tạo ra thành phẩm tốt nhất.

- Thành phần và các khoáng chất có lợi có trong mật đường có thể thay đổi theo thời gian nên chúng ta cần bảo quản và kiểm tra kỹ càng trước khi dùng.

Mật rỉ đường là phụ phẩm từ mía mang đến nhiều lợi ích cho con người trong đa dạng lĩnh vực. Đây là nguyên liệu có giá thành rẻ, dễ dàng bảo quản và sử dụng. Hy vọng thông qua bài viết này của Vinatank, bạn đọc đã có thêm nhiều thông tin bổ ích liên quan đến khái niệm “Mật rỉ đường là gì” nhé.